HAFREK
B YGGT Á "AMY FOSTER", SMÁSÖGU JOSEPH CONRAD.
- Mamma, sjáðu, hafið. - Já, hafið.
Þaðan komst þú.
Amy! Amy!
Amy...
Dóttir mín er veik. Hún bað um þig.
Ég sendi eftir Kennedy lækni.
Áfram með þig!
Engar áhyggjur, fröken Swaffer. Ég fer ekki frá þér.
Þakka þér hugulsemina, Amy. Við þörfnumst þín ekki frekar.
Ég hafði ætlað mér að vera hér í nótt, herra.
Finnist mér þörf krefja verð ég um kyrrt.
Láttu lækninn um að sjá um mig, Amy.
Guð blessi þig.
Já hérna, læknir! Þú varst óþarflega grimmur.
- Deyr hún, mamma? - Kennedy læknir er hjá henni.
- Hver er læknirinn? - Svona nú, ungi maður.
Því hatarðu hana svona mikið?
Finnst þér líka að hún sé kjáni?
Það er ekki ætlunarverk mitt að finnast nokkuð um Amy Foster.
Þú átt á hættu að fá drep í blóðið.
Ég verð að skera sýkta holdið, annars deyrðu í nótt.
Kannski veitir það mér leyfi til að vera frökk.
Sama hvað þú ert tregur til að finnast nokkuð um Amy, -
- þá væri það mér huggun að þekkja alla söguna.
- Ef ég á að deyja... - Þú deyrð ekki!
Ég leyfi það ekki.
Kannski slær það á hitann. Á þinn, líka.
Ég er viss um að enginn þekkir alla söguna.
En kannski veit ég meira en flestir.
Hann sagðist vera fjallgöngumaður...
Frá afskekktu héraði í Karpatafjöllum.
Hann var kallaður Yanko.
Fjölskylda hans seldi kú og landskika til að borga ferð hans.
Yanko bar með sér vonir þeirra og drauma um betri heim.
Land frelsis.
Hann kallaði það "land skíra gulls."
Ameríka!
Yanko...
- Yanko, ég er hér! - Stefan!
- Við erum þeir heppnu. - Við erum þeir heppnu?
Góða ferð, góða ferð!
Ferðin var löng og erfið.
Yanko og félagar hans voru lokaðir inni í gripavögnunum.
Skítugir, svangir og kaldir.
Loksins komust þeir í skipið sem átti að bera þá yfir hafið.
HAMBORG, Þ ÝSKALAND
Stefan!
- Stefan! - Við hittumst í Ameríku!
- Til Ameríku! - Til Ameríku!
Að minnsta kosti var draumurinn honum félagsskapur.
- Og lenti í martröð. - Þar til hann hitti Amy Foster.
Örlögin eru órannsakanleg og miskunnarlaus, fröken Swaffer.
Þú kennir Amy um, eins og þeir sem sögðu hún hefði vakið upp storminn.
Þú móðgar mig.
Ég hef óbeit á göldrum og annarri fyrirlitlegri hjátrú.
En ég neita ekki að mér fannst hún alltaf skrýtið fyrirbæri.
Hún var ávöxtur fjölskylduhneykslis.
Hún var send í vinnu á bænum hans Smith aðeins tólf ára gömul.
Ég játa að hún var mér ráðgáta.
En ég hélt aldrei að Amy væri norn eða kjáni.
Komdu þér nú af stað!
Tom, William! Komið hestunum niður í hagann, fljótt!
Þetta er illur stormur.
Tom, komdu svínunum þarna út!
Amy? Amy Foster!
Hver andskotinn...?
Amy!
Af hverju kveikirðu ekki? Búðu til te handa herra Smith.
- Hvað er að gerast? - Það sökk skip úti á flóanum.
Drengirnir mínir, drengirnir mínir!
Hvar eru góðu drengirnir mínir!
Óttastu ekki um drengina þína. Þetta var innflytjendaskip, ekki okkar.
Ekki eitt af okkar...
Lof og dýrð. Guði sé lof!
- Gættu tungu þinnar, ekkja! - Hafið mun leggja bölvun á mig.
- Þetta er bölvun! - Svona, svona.
- Við erum bölvuð! - Þögn!
Enginn annar mun vera bölvaður. Enginn á meðal ykkar.
Við höfum skyldum að sinna vegna þessa sorgardags.
Frúr mínar... Hugsið um hana.
Okkar hinna bíður vinna.
Bjargaðirðu einhverjum, læknir?
Ég leit í hvert andlit. Það er ekki sála á lífi meðal þeirra.
"Ekki var ég öruggur, enga hafði ég hvíId, -
- ekki var ég í rónni. Þó varð fyrir vandi."
Ég get ekkert meira gert.
Sálir þessar eru nú í höndum Yðar.
Veikindi hinna lifandi halda áfram, þrátt fyrir hina dauðu.
Amy... Í Guðs bænum, læstu dyrunum!
Haltu þig frá þessum glugga.
William, William!
Það er villidýr í garðinum!
- Hvað í ósköpunum gengur á? - Það er brjálæðingur í garðinum.
Jesús minn! Ég skal losa okkur við flækinginn!
Ég skal sýna honum hvað það kostar að hræða konur.
Ég skal sjá um hann, hvort ég skal.
Jæja, komdu þá, legðu í hann!
Jæja, vinur.
Bíddu augnablik... sjáum nú hvort við finnum ekki einhverja lausn.
Þakka þér herra, fyrir að leyfa mér að hvíla mig á eign þinni.
- Ég hef ekki gert neitt rangt. - Allt í lagi, farðu þessa leið.
Ég er ekki betlari. Ég er ferðamaður.
- Jesús minn! - Niður með þig, hundur, niður!
Ekki!
- Hann ætlaði sér ekkert illt. - Inn í hús með þig, stelpa.
Inn með þig, núna! Haltu áfram að vinna.
Geturðu borðað þetta?
Kæra frú...
Þakka þér fyrir að koma svona fljótt.
- Hann er eins og óður hundur. - Hef ekki séð slíkan í mörg ár.
Síðast þegar ég gerði það virtist hann ekki ólíkur öðrum.
Þú misskilur mig kannski. Ég held, eins og aðrir -
- að þetta fyrirbæri hafi sloppið af geðveikrahæli. Guð veit hvar.
Mér væri hjáIp í ráðgjöf þinni, herra. En hina geðveiku skortir ekki lævísi.
Þegar ég barðist við hann hérna líktist hann helst villidýri, -
- og mér flaug í hug að kannski væri hann það. Gættu þín, herra.
Hann var drulluskítugur...
Opnaðir þú þessar dyr? Við hefðum öll getað verið myrt!
- Hann var skítugur. - Þvoðir þú honum? Jesús, stelpa!
Værirðu ekki algjör kjáni, myndi ég gruna þig um ónáttúru. Inn með þig!
Ég held að þessi maður hefði gott af heimsókn til hárskera.
En eins og við vitum báðir, er enginn slíkur hér um slóðir.
Það er mikið rétt, herra.
En hvað um það, ég veit ekki hvern fjárann ég á að gera við hann.
Hann er skondinn.
Við sjáum hann ekki aftur. Látum Swaffer gamla sjá um hann!
Ég gleymi engu, kæra frú!
Aldrei, aldrei.
Það hlýtur að hafa verið hræðilegt að vera hjálparvana í ókunnu landi.
Þennan vetur þjáðist Yanko af yfirþyrmandi einmanaleika.
Ég fæ laun fyrir að gæta fjárins, ekki fyrir að grafa skurði undir skít!
Swaffer er búinn að gleyma á hvaða öld við lifum.
Þú verður bara að vinna fyrir okkur báða.
Hann vann kauplaust. Að heita má þræll.
Og ekkert hafði hann tungumálið til að tjá sig á.
Síðar sagði hann, að eina huggunin hafi verið minningin um stúlkuna-
- sem hafði gefið honum brauð.
Ég veit ekki hvort Amy hugsaði um hann.
Líf hennar hélt áfram og gekk sinn vanagang.
Hvern sunnudag heimsótti hún foreldra sína, Mary og Isaac Foster.
Þú ert of sein.
- Mamma, pabbi... - Því kemur hún hingað?
- Hún kemur að hjáIpa móður sinni. - Hún er undarleg.
Er það nokkuð skrýtið, eins og þú kemur fram við hana?
Þú myndir þagga niður í fuglunum í trjánum.
- Ég set mat á diskinn hennar... - Hún kemur með mat á borðið!
- Ég segi það sem ég vil í mínu húsi. - Þínu húsi? Swaffer á það.
Af hverju minnirðu mig á það? Hún er til skammar.
- Isaac! - Hirðandi rusl upp af ströndinni.
Allir vita það!
Hvert heldurðu að þú sért að fara?
- Ég er að tala við þig, frú mín! - Isaac, gerðu það!
Isaac var gerður arflaus vegna hneykslisbrúðkaupsins.
Ennþá kenndi hann Amy um allt sem illa gekk.
Kannski notaði hún þess vegna þögnina sem vopn gegn þeim.
Amy var útilokuð frá þorpinu, svo hún gaf hafinu ást sína.
En hafið var enginn elskhugi.
Skák.
Jæja fjandinn hafi það, þú vinnur aftur.
Þú ert kaldrifjaður skákmaður, en fá vinnumenn þínir ekki hvíIdardag?
Ég veit ekki hvort hægt er að kalla hann það.
Smith náði honum í húsagarðinum á New Barns.
Hann heldur að hann sé geðveikur.
Þú hefur ferðast um allan heim. Segðu mér, -
- heldurðu að þetta sé hindúi sem við erum með hérna?
Ekki nema hann hafi á einhvern ólíklegan hátt skipt um trú.
Hann minnir mig á Baska.
Talar þú spænsku, señor?
Þú ert í Englandi.
Talar þú frönsku? Skilurðu mig?
Þakka þér fyrir, herra.
Hann hefur lært nokkur orð af dóttur minni.
Hann virðist kalla sig Yankoo Goorall.
Yanko! Má ég...?
Ó... Já, gerðu svo vel.
Moskva? Tolstoy, Checkov...
Æ fjandans... Hugsaðu, maður!
- Volga? Kíef? - Kíef er höfuðborg lands míns.
Swaffer, hann er Rússi!
- Þeir eru frábærir skákmenn. - Ég var á leið til Ameríku.
Ameríka.
- Hversu lengi hefur hann verið hér? - Síðan í vetur. Tvo mánuði.
- Dóttir mín er betri... - 18. febrúar.
Daginn sem ægir lét lausa þá dauðu.
Swaffer, hérna ertu með þann eina sem lifði af slysið í Austurflóanum.
James Kennedy, læknir...
Kennedy.
Heldurðu að hann viti... að allir félagar hans fórust?
Ég veit það ekki...
Getir þú einhverntíma séð af honum, vildi ég gjarnan kenna honum ensku.
Ég sé ekkert því til fyrirstöðu.
Kannski kennir hann þér að tefla, svo ferðalagið borgi sig fyrir þig.
Sestu niður.
Borðaðu.
Þetta verður reglulegt héðan í frá.
Þetta eru peningar.
Þú vinnur á meðan dagsljós er, frí á sunnudögum.
Hvað þú gerir í frítíma þínum er þitt einkamáI.
Það er stúIka á bænum...
StúIka? Þú átt þó ekki við hana Amy okkar?
Amy? Kannski heitir hún það.
Vinsamleg kona... afar fegurð.
Hún Amy okkar? Þér myndi ganga eins vel með hryssuna hans Swaffer.
Og það kæmi mér ekki á óvart þó þú skemmtir þér betur!
Þú komst með timbrið, herra Swaffer! William verður svo glaður.
- Hann hefur ekki heyrt verðið ennþá. - Komdu inn og fáðu te.
- Tebolli myndi koma sér vel. - Þið tveir bíðið hér úti.
Þakka þér fyrir. Þakka þér fyrir.
Bíddu við, Amy.
Máttu ekki sjá af augnabliki fyrir aldraðan föður þinn?
Pabbi...
Þessi drengur segir að þú sért fögur kona, vissirðu það?
"Afar fegurð!"
Og þú ert nú ekki sem verst þegar þú skartar þessari svuntu!
Sérðu, hún hefur enga kímnigáfu.
Viltu ekki kökuna þína?
- Nei, Kennedy, leikur ekki góður. - "Þetta er ekki góður leikur."
"Þetta er ekki góður leikur." Einmitt!
Þú lærir ensku hraðar en ég læri að tefla.
- Fröken... hjáIpar ég, mér... - Fröken Swaffer.
Því er frökenin í... vagn-stóI?
Fyrir tuttugu árum síðan, var hún trúIofuð...
Kvöldið fyrir brúðkaupsdaginn datt hún af hestbaki.
Hún hafði mikinn áhuga á útreiðum. Hún hryggbrotnaði.
Brúðkaupið gleymdist í kyrrþey. Af honum, kannski ekki henni.
Það er þess vegna hún klæðist alltaf svörtum fötum?
Það væri sannarlega næg ástæða.
Því ert þú ekki giftur, Kennedy?
Ó, ég var það! Það er heil mannsævi síðan.
Tvær mannsævir... konan, og barnið. Sonur.
Taugaveikifaraldurinn '74 varð þeim báðum að bráð. Sömu nóttina.
- En þú ert ekki í svörtu? - Nei.
Tafl eins og í lífinu.
Maður verður að horfa áfram.
Langt áfram.
Skák og mát.
Ekki svona hratt!
Hérna er vænn svínshaus...
Hérna er borðinn og afgangurinn.
Get ég hjáIpað þér herra?
Augnablik héIt ég þetta væri Prinsinn af Wales.
Þessi fín og sterk en ég á betri...
- Alvöru föt, eins og þín. - Ég er viss um að þau eru mjög falleg.
- Og hinn? - Þetta er... leyndardómur minn.
- "Þetta er leyndarmálið mitt." - "Þetta er leyndarmálið mitt."
Jæja, hver og einn má eiga sín leyndarmáI.
Sérstaklega ef hann er vel klæddur.
Vinsamlega frú...
Fyrirgefið.
- Þakka þér fyrir. - Þakka þér fyrir. Þakka þér fyrir...
Ég myndi vilja, með þínu samþykki, ef þig myndi langa...
Afsakaðu mig. Mig langar að bjóða þér í gönguferð.
Viltu það?
Vertu blessuð, Guðsmóðir.
Þakka þér fyrir.
Hvenær má ég koma aftur?
- Ég á frí á sunnudögum. - Sunnudag... þakka þér fyrir.
Amy? Ertu ekki búin með gólfið ennþá?
- Þakka þér, Guð! - Brjálæðingurinn þinn!
Sko til... Hver kemur hér.
Veit Swaffer að þú ert laus?
Malcolm, maðurinn hlýtur að vera einhverskonar flogaveikissjúklingur.
Hver fjárinn! Amy, farðu inn áður en að frúin kemur heim!
Jæja, á öllu átti ég von...
Ég vona þú vitir hvað þú ert að gera unga dama! Heyrirðu til mín, Amy?
Þú færð að kenna á því þegar pabbi þinn kemst að þessu!
- Er fallegt í landinu þínu? - Já. FóIkið þar er hjartagott.
- Þetta er... - Hafið.
Hið forna haf, hið dimma haf... Hið grimma haf.
- Þaðan komst þú. - Ég man bara myrkur, vind.
Og barnagrát.
Það er þar sem öll mannshjörtu, handan ástar og ótta-
- bíða þess að endurfæðast.
Þetta er ekki kristið...
Þú hlýtur að vera galin sjálf, að taka saman við mann sem er ekki í lagi.
Hefðirðu horft í augu hans eins og ég, -
- myndirðu vita að þessi maður er hættulegur.
Þú ættir að hlusta á herra og frú Smith. Þeim þykir vænt um þig.
- Það er ekki talað um annað í sókninni. - Það er þá ekki í fyrsta sinn!
- Við erum sérfræðingar, er það ekki? - Þú ert enginn fyrirmyndareiginmaður.
En þú gætir reynt að vera börnunum þínum góður faðir.
- Segðu henni að halda sig frá honum. - Ég segi henni ekkert.
- Ég hefði átt að vera hjá föður þínum. - En ég elska hann!
Farðu og vertu með þessum tatara þínum!
Amy... Á þínum aldri gerði ég líka mistök, skilurðu það?
- Ég var ástfangin. - Þú og pabbi giftust seint.
- Ég veit þú áttir von á mér. - Ástríður eru varasamar.
- Þannig hrekkir Guð okkur konurnar... - Mary, komdu henni út úr mínu húsi!
Það er ekki mitt máI hvernig þú hagar þínu lífi, -
- en sjái ég þig aftur í grennd við bæinn, háIsbrýt ég þig.
Ég get ekki verið réttlátari en það.